Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπαίνει στην ελληνική Δικαιοσύνη. Το πραγματικό ζητούμενο είναι να την κάνει καλύτερη.
Μια δικαστική απόφαση δεν είναι απλώς ένα έγγραφο. Μπορεί να επηρεάζει μια σύνταξη, μια δημόσια σύμβαση, μια επιχείρηση ή την εμπιστοσύνη ενός πολίτη στους θεσμούς. Γι’ αυτό η είδηση ότι το Ελεγκτικό Συνέδριο αναπτύσσει τον «Εικονικό Βοηθό Δικαστή» αξίζει περισσότερα από έναν εντυπωσιακό τίτλο για την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η δική μου αφετηρία είναι θετική: εφόσον η τεχνολογία επιτρέπει στον δικαστή να αφιερώνει λιγότερο χρόνο σε επαναλαμβανόμενη αναζήτηση και περισσότερο στην ουσία κάθε υπόθεσης, η Δικαιοσύνη έχει λόγο να τη χρησιμοποιήσει. Όχι για να αντικαταστήσει τον άνθρωπο, αλλά για να τον υποστηρίξει με εργαλεία που ελέγχονται.
Τι ακριβώς σχεδιάζει το Ελεγκτικό Συνέδριο;
Στην Ετήσια Έκθεση 2025, που δημοσιεύθηκε το 2026, το ανώτατο δημοσιονομικό δικαστήριο περιγράφει δύο βασικές λειτουργίες του Εικονικού Βοηθού Δικαστή (ΕΒΔ).
Η πρώτη είναι η υποβοήθηση στην ομαδοποίηση όμοιων υποθέσεων. Το σύστημα προβλέπεται να διαβάζει ηλεκτρονικά δικόγραφα, να εντοπίζει κοινά νομικά και πραγματικά χαρακτηριστικά και να προτείνει συσχετίσεις με προηγούμενες αποφάσεις. Ένας άνθρωπος θα κρίνει αν και πώς πρέπει να αξιοποιηθούν αυτές οι προτάσεις στη δικαστική διαδικασία.
Η δεύτερη λειτουργία είναι πιο σύνθετη: η υποβοήθηση στη σύνταξη σχεδίων δικαστικών αποφάσεων ή πράξεων. Ο ΕΒΔ θα μπορεί να επεξεργάζεται το δικόγραφο και έγγραφα που συσχετίζει ο δικαστικός λειτουργός, αντλώντας νομικό περιεχόμενο αποκλειστικά από την Τράπεζα Νομικού Περιεχομένου του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Τα προσχέδια θα παρουσιάζονται τμηματικά, με παραπομπές στη νομολογία, δυνατότητα τροποποίησης και καταγραφή των ενεργειών του χρήστη.
Αυτή η τελευταία λεπτομέρεια έχει μεγάλη σημασία. Ένα σύστημα που δίνει απάντηση χωρίς να δείχνει πού βασίζεται δύσκολα εμπνέει εμπιστοσύνη σε ένα δικαστήριο. Η δυνατότητα να ελεγχθεί η πηγή, το σκεπτικό και η ανθρώπινη παρέμβαση είναι ουσιαστικό μέρος της αξίας του εργαλείου.
Μια απαραίτητη διευκρίνιση για το στάδιο υλοποίησης: η επίσημη έκθεση αναφέρει επίδειξη αρχικού πρωτοτύπου και εκπαίδευση ομάδας εργασίας. Προέβλεπε ενδεχόμενη παραγωγική λειτουργία μέσα στο δεύτερο εξάμηνο του 2026, υπό την προϋπόθεση ότι θα επιβεβαιωθούν η συμμόρφωση και η τεχνική επάρκεια. Μέχρι τις 13 Νοεμβρίου 2026, οι πηγές που εξετάστηκαν δεν τεκμηριώνουν οριστική παραγωγική έναρξη. Άρα μιλάμε για αναπτυσσόμενο σύστημα, όχι για έναν «ρομπότ δικαστή» που ήδη εκδίδει αποφάσεις.
Γιατί η ταχύτητα έχει πραγματική σημασία
Στην Ελλάδα η χρονική διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών παραμένει σοβαρό πρόβλημα. Σύμφωνα με τον Πίνακα Αποτελεσμάτων της ΕΕ στον Τομέα της Δικαιοσύνης για το 2026, με στοιχεία του 2024, ο εκτιμώμενος δείκτης χρόνου διεκπεραίωσης για αμφισβητούμενες αστικές και εμπορικές υποθέσεις σε πρώτο βαθμό στην Ελλάδα έφθανε τις 737 ημέρες.
Ο συγκεκριμένος δείκτης δεν αφορά ειδικά το Ελεγκτικό Συνέδριο ούτε αποτελεί καταγραφή της πραγματικής διάρκειας κάθε δίκης. Δείχνει, όμως, γιατί η αναζήτηση ουσιαστικών τρόπων επιτάχυνσης είναι αναγκαία.
Η AI δεν μπορεί να λύσει μόνη της τη στελέχωση, τις δικονομικές καθυστερήσεις ή την οργάνωση των δικαστηρίων. Μπορεί, όμως, να μειώσει μέρος της επαναλαμβανόμενης εργασίας: αναζήτηση σχετικής νομολογίας, εντοπισμό αντίστοιχων υποθέσεων, έλεγχο εγγράφων και προετοιμασία δομημένων προσχεδίων. Αν αυτό αποδειχθεί στην πράξη, ο κερδισμένος δεν θα είναι μόνο ο δικαστής. Θα είναι και ο πολίτης που αναμένει μια τεκμηριωμένη απόφαση.
Το πιο ενδιαφέρον όφελος ίσως δεν είναι η ταχύτητα
Ας υποθέσουμε ότι ένα σύστημα εντοπίζει δεκάδες προηγούμενες αποφάσεις με κοινά νομικά χαρακτηριστικά. Δεν σημαίνει ότι όλες οι υποθέσεις πρέπει να καταλήξουν στο ίδιο αποτέλεσμα. Σημαίνει ότι ο δικαστής αποκτά πληρέστερη εικόνα για το τι έχει κριθεί, πού υπάρχουν διαφορές και ποια ερωτήματα χρειάζονται προσοχή.
Εδώ βρίσκεται μια σημαντική δυνατότητα: να εντοπίζονται πιθανές ασυνέπειες στη νομολογία και να αναδεικνύονται αποκλίσεις που αξίζουν ανθρώπινη διερεύνηση. Αυτό είναι μια δική μου πρόταση για την εξέλιξη τέτοιων συστημάτων, όχι λειτουργία που έχει ανακοινωθεί ότι διαθέτει ήδη ο ελληνικός ΕΒΔ.
Η τεχνολογία μπορεί να υποδεικνύει πού χρειάζεται δεύτερη ματιά. Δεν πρέπει να υπαγορεύει ποια κρίση είναι «σωστή». Η ανεξαρτησία του δικαστή σημαίνει ότι μπορεί να συμφωνήσει με την προηγούμενη νομολογία, αλλά και να αιτιολογήσει μια διαφορετική προσέγγιση όπου το επιτρέπει το δίκαιο.
Ο πραγματικός κίνδυνος: ένα πειστικό λάθος
Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει ένα χαρακτηριστικό που απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή: μπορεί να διατυπώνει λανθασμένες πληροφορίες με μεγάλη αυτοπεποίθηση. Στον νομικό χώρο αυτό μπορεί να σημαίνει εσφαλμένη παραπομπή, παρερμηνεία μιας απόφασης ή παράλειψη κρίσιμου πραγματικού δεδομένου.
Μια δημοσιευμένη εμπειρική μελέτη ερευνητών του Stanford το 2025 κατέγραψε ποσοστά λανθασμένων ή ατεκμηρίωτων απαντήσεων από 17% έως 33% σε συγκεκριμένες δοκιμές εξειδικευμένων αμερικανικών εργαλείων νομικής έρευνας. Αυτά τα ποσοστά δεν αποτελούν αξιολόγηση του ΕΒΔ και δεν πρέπει να μεταφερθούν αυθαίρετα στο ελληνικό σύστημα. Αποδεικνύουν, όμως, κάτι κρίσιμο: ακόμη και όταν ένα εργαλείο χρησιμοποιεί εξειδικευμένες νομικές πηγές, η ακρίβεια δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη.
Το ότι ο ελληνικός βοηθός σχεδιάζεται να τροφοδοτείται από ελεγχόμενη τράπεζα νομικού περιεχομένου είναι θετική προδιαγραφή. Δεν αποτελεί από μόνο του εγγύηση ορθότητας. Χρειάζονται μετρήσεις, ανεξάρτητοι έλεγχοι και διαρκής δυνατότητα διόρθωσης.
Τι προβλέπει η Ευρώπη για την AI στα δικαστήρια;
Ο ευρωπαϊκός Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη, γνωστός ως AI Act, αντιμετωπίζει τα συστήματα που υποβοηθούν ουσιαστικά τη δικαστική κρίση ως ιδιαίτερα ευαίσθητη εφαρμογή. Η επίσημη πλατφόρμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρει ρητά ως παράδειγμα συστήματος υψηλού κινδύνου εκείνο που αναλύει στοιχεία υπόθεσης και παράγει προσχέδια δικαστικών αποφάσεων. Η ακριβής νομική ταξινόμηση κάθε υλοποίησης απαιτεί αξιολόγηση των πραγματικών λειτουργιών της.
Μετά την τροποποίηση του κανονισμού το 2026, οι ειδικοί κανόνες για συστήματα υψηλού κινδύνου του Παραρτήματος III προβλέπεται να εφαρμοστούν από 2 Δεκεμβρίου 2027, όχι από τον Αύγουστο του 2026. Αυτό δεν σημαίνει αναστολή της προστασίας προσωπικών δεδομένων, της δίκαιης δίκης, της δικαστικής ανεξαρτησίας ή άλλων κανόνων που ήδη ισχύουν. Σημαίνει ότι το ειδικό χρονοδιάγραμμα του AI Act πρέπει να παρουσιάζεται σωστά. Ευρωπαϊκή Επιτροπή – AI Act.
Το ζητούμενο δεν είναι να εξασφαλίσουμε απλώς μια τυπική συμμόρφωση. Είναι να χτίσουμε συστήματα στα οποία θα μπορούμε να αποδείξουμε τι πληροφορίες χρησιμοποιήθηκαν, τι πρότεινε η μηχανή, τι έλεγξε ο άνθρωπος και ποιος φέρει την ευθύνη.
Δεν πρόκειται για ελληνική εξαίρεση
Η διεθνής συζήτηση κινείται ήδη προς την ίδια κατεύθυνση. Τον Οκτώβριο του 2026, η Δικαιοσύνη της Αγγλίας και της Ουαλίας δημοσίευσε επίσημη θέση υπέρ μιας προσεκτικής αλλά θετικής υιοθέτησης της AI, με δοκιμές, έλεγχο των εργαλείων και αποκλειστικά ανθρώπινη ευθύνη για τις αποφάσεις. Η UNESCO έχει επίσης εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές που αντιμετωπίζουν την AI ως βοήθημα και όχι ως υποκατάστατο της δικαστικής λειτουργίας.
Το κοινό μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η καινοτομία και οι εγγυήσεις δεν είναι αντίπαλοι. Χωρίς εγγυήσεις, η τεχνολογία χάνει την εμπιστοσύνη που χρειάζεται για να προσφέρει πραγματικό όφελος.
Οι έξι έλεγχοι που θα έκαναν τη διαφορά
Αν ήθελα να αξιολογήσω ένα τέτοιο σύστημα με κριτήρια ανάπτυξης λογισμικού και δημόσιας λογοδοσίας, θα ζητούσα:
- Επαληθεύσιμες πηγές: κάθε ουσιώδης νομικός ισχυρισμός να συνδέεται με την ακριβή νομολογία ή το έγγραφο από το οποίο προέκυψε.
- Πραγματική ανθρώπινη εποπτεία: να καταγράφεται ποια σημεία ελέγχθηκαν, τροποποιήθηκαν ή απορρίφθηκαν από τον δικαστικό λειτουργό, χωρίς αυτοματοποιημένη αποδοχή.
- Προστασία του φακέλου: αυστηρά δικαιώματα πρόσβασης, ασφαλής επεξεργασία, ελαχιστοποίηση δεδομένων και έλεγχος της χρήσης τους.
- Έλεγχος σφαλμάτων και διακρίσεων: δοκιμές σε διαφορετικές κατηγορίες υποθέσεων, με καταγραφή λανθασμένων παραπομπών, παραλείψεων και πιθανών μεροληψιών.
- Μετρήσιμο αποτέλεσμα: σύγκριση χρόνου επεξεργασίας και ποιότητας πριν και μετά τη χρήση, χωρίς να θεωρείται η ταχύτητα από μόνη της επιτυχία.
- Διαφάνεια και δυνατότητα ελέγχου: σαφής διαδικασία αξιολόγησης, ανεξάρτητοι τεχνικοί έλεγχοι και δυνατότητα διερεύνησης ενός προβληματικού αποτελέσματος.
Αυτά δεν είναι ισχυρισμός ότι όλοι οι μηχανισμοί έχουν ήδη υλοποιηθεί. Είναι τα κριτήρια με τα οποία θεωρώ ότι πρέπει να αξιολογηθεί η πραγματική λειτουργία του συστήματος.
Η δική μου θέση: περισσότερη τεχνολογία, περισσότερη ανθρώπινη ευθύνη
Δεν βλέπω τον Εικονικό Βοηθό Δικαστή ως απειλή από μόνο του. Τον βλέπω ως μια σοβαρή ευκαιρία για τη Δικαιοσύνη να αποκτήσει καλύτερα εργαλεία, να οργανώσει αποτελεσματικότερα τη γνώση της και να περιορίσει άσκοπες καθυστερήσεις.
Αρκεί να αποφύγουμε δύο εύκολα λάθη: τον ενθουσιασμό ότι «η AI θα λύσει τα πάντα» και τον φόβο ότι «η AI δεν έχει θέση στη Δικαιοσύνη». Και οι δύο αντιδράσεις παρακάμπτουν το ουσιαστικό ερώτημα: σε ποια συγκεκριμένα καθήκοντα βοηθά, με ποιους ελέγχους και με ποια αποδεδειγμένα αποτελέσματα;
Η σημαντικότερη μέτρηση δεν θα είναι πόσα προσχέδια συνέταξε η μηχανή. Θα είναι πόσες υποθέσεις προχώρησαν ταχύτερα, με καλύτερη τεκμηρίωση, χωρίς να υποχωρήσει ούτε εκατοστό η ανεξάρτητη κρίση του δικαστή.
Αυτή είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη που αξίζει να φέρουμε στους θεσμούς μας: όχι μια τεχνολογία που αποφασίζει αντί για εμάς, αλλά μια τεχνολογία που μας επιτρέπει να αποφασίζουμε καλύτερα.
Συχνές ερωτήσεις
Θα εκδίδει η Τεχνητή Νοημοσύνη δικαστικές αποφάσεις στην Ελλάδα;
Όχι σύμφωνα με τον ανακοινωμένο σχεδιασμό. Ο ΕΒΔ προβλέπεται να προτείνει ταξινομήσεις και τμήματα προσχεδίων. Η ουσιαστική κρίση και η τελική ευθύνη παραμένουν στον δικαστή.
Λειτουργεί ήδη ο Εικονικός Βοηθός Δικαστή;
Η επίσημη Έκθεση 2025 αναφέρει επίδειξη πρωτοτύπου και εκπαίδευση, με προσδοκία έναρξης μέσα στο δεύτερο εξάμηνο του 2026 υπό όρους. Δεν βρέθηκε επαλήθευση ότι είχε τεθεί παραγωγικά σε λειτουργία έως τις 13 Νοεμβρίου 2026.
Είναι νόμιμη η χρήση AI στη Δικαιοσύνη;
Η υποβοηθητική χρήση δεν απαγορεύεται γενικά. Απαιτεί συμμόρφωση με το εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο, προστασία δεδομένων, δίκαιη δίκη και ανθρώπινη εποπτεία. Τα εργαλεία που συνδράμουν ουσιαστικά στη σύνταξη αποφάσεων εμπίπτουν κατά κανόνα στην κατηγορία υψηλού κινδύνου του AI Act.