Η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιήθηκε στην εξέταση των αιτιολογήσεων για υπαλλήλους υψηλής απόδοσης. Οι παρεμβάσεις της Homo Digitalis στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων επαναφέρουν ένα βασικό ερώτημα: πότε ένα σύστημα AI υποστηρίζει πραγματικά την ανθρώπινη κρίση και πότε κινδυνεύει να την υποκαταστήσει;
Με δύο λόγια: Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης στον έλεγχο αξιολογήσεων του Δημοσίου δεν είναι φήμη. Έχει αναγνωριστεί επίσημα και το Υπουργείο Εσωτερικών έχει δημοσιεύσει τεχνική σύνοψη για το σχετικό εργαλείο. Εκκρεμεί, όμως, η ανεξάρτητη αποσαφήνιση του τρόπου με τον οποίο οι αλγοριθμικές εισηγήσεις επηρέασαν τη διοικητική διαδικασία και κατά πόσον τηρήθηκαν οι απαιτήσεις προστασίας δεδομένων και διαφάνειας.
Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη στη δημόσια διοίκηση περνά από το θεωρητικό στο απολύτως πρακτικό πεδίο. Δεν εξετάζουμε απλώς αν ένας δημόσιος οργανισμός μπορεί να αξιοποιήσει νέα εργαλεία. Εξετάζουμε τι συμβαίνει όταν αυτά χρησιμοποιούνται σε διαδικασίες που αφορούν την υπηρεσιακή εικόνα πραγματικών ανθρώπων.
Στις 4 Νοεμβρίου 2026, η οργάνωση ψηφιακών δικαιωμάτων Homo Digitalis προχώρησε σε δύο παρεμβάσεις στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ), ζητώντας να διερευνηθεί η χρήση AI από το Υπουργείο Εσωτερικών στο πλαίσιο ελέγχου αξιολογήσεων δημοσίων υπαλλήλων. Η εξέλιξη έγινε γνωστή μέσα από το ρεπορτάζ των ΤΑ ΝΕΑ και επαναφέρει ερωτήματα που είχαν τεθεί ήδη από το καλοκαίρι.
Τι δείχνουν τα επίσημα στοιχεία
Στην ανακοίνωση του Υπουργικού Συμβουλίου της 26ης Μαρτίου 2025 καταγράφονται για το αξιολογικό έτος 2023 οι εξής αριθμοί:
- 166.350 συνολικές αξιολογήσεις.
- 54.650 περιπτώσεις που χαρακτηρίστηκαν αρχικά ως υψηλής απόδοσης.
- 39.394 περιπτώσεις για τις οποίες ανακοινώθηκε απόρριψη του χαρακτηρισμού υψηλής απόδοσης με τη χρήση εργαλείων AI.
- 15.259 περιπτώσεις που, σύμφωνα με την ίδια ανακοίνωση, επρόκειτο να εξεταστούν από τις αρμόδιες Επιτροπές Εποπτείας Αξιολόγησης.
Οι 39.394 περιπτώσεις αντιστοιχούν αριθμητικά σε περίπου 72,1% των αρχικών υποψηφιοτήτων υψηλής απόδοσης. Το ποσοστό δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι οι κρίσεις ήταν λανθασμένες. Και, κυρίως, δεν σημαίνει ότι 39.394 εργαζόμενοι χαρακτηρίστηκαν ανεπαρκείς, τιμωρήθηκαν ή απολύθηκαν: αφορά τον ειδικό χαρακτηρισμό «υψηλής απόδοσης» σε συγκεκριμένο στάδιο ελέγχου.
Υπάρχει και μια μικρή αριθμητική ασυμφωνία στην ίδια ανακοίνωση: τα 39.394 και 15.259 αθροίζουν σε 54.653, δηλαδή τρεις περισσότερες περιπτώσεις από τον συνολικό αριθμό των 54.650. Δεν εντοπίστηκε εξήγηση για τη διαφορά αυτή.
Το πιο σημαντικό, ωστόσο, δεν είναι μόνο το μέγεθος των αριθμών. Είναι ποιος ακριβώς αποφάσισε τι, σε ποιο στάδιο και με ποια αιτιολογία.
Το σύστημα που χρησιμοποιήθηκε: GPT-4o σε περιβάλλον Azure OpenAI
Το Υπουργείο Εσωτερικών έχει δημοσιεύσει Επιτελική Σύνοψη Αλγοριθμικής Εκτίμησης Αντικτύπου, στην οποία περιγράφεται η τεχνολογική προσέγγιση.
Σύμφωνα με το ίδιο το Υπουργείο, το σύστημα χρησιμοποιεί GPT-4o μέσω Azure OpenAI για την ανάλυση φυσικής γλώσσας. Δεν εξετάζει γενικά τον χαρακτήρα, τη συμπεριφορά ή την αξία ενός υπαλλήλου. Επεξεργάζεται το κείμενο με το οποίο ο αξιολογητής αιτιολογεί την πρότασή του για «υψηλή απόδοση», με στόχο την ταξινόμηση και τη δημιουργία συνόψεων.
Στην τεχνική περιγραφή γίνεται επίσης αναφορά σε εργαλεία όπως Microsoft Presidio και textPII, με σκοπό την απομάκρυνση στοιχείων ταυτοποίησης πριν από την επεξεργασία του ελεύθερου κειμένου από το γλωσσικό μοντέλο.
Η ίδια εκτίμηση αποδίδει στο σύστημα συμβουλευτικό χαρακτήρα και αναγνωρίζει ρητά τον κίνδυνο του automation bias: την τάση του ανθρώπου να εμπιστεύεται περισσότερο από όσο πρέπει το αποτέλεσμα ενός αυτοματοποιημένου συστήματος.
Όλα αυτά είναι ουσιαστικές πληροφορίες για το πώς σχεδιάστηκε το εργαλείο. Είναι, όμως, περιγραφή και αξιολόγηση που δημοσιοποιεί ο ίδιος ο φορέας λειτουργίας του, όχι ανεξάρτητος έλεγχος της πραγματικής ακρίβειας ή της καθημερινής χρήσης του.
Η κρίσιμη διαφορά: υποστήριξη ή απόφαση;
Στις επίσημες διευκρινίσεις του Συστήματος Διαχείρισης Ανθρώπινου Δυναμικού (ΣΔΑΔ), το Υπουργείο υποστηρίζει ότι το AI δεν βαθμολογεί τους υπαλλήλους, δεν αποφασίζει τον χαρακτηρισμό τους και δεν υποκαθιστά τις Επιτροπές. Αναφέρει ότι ο έλεγχος αφορά την πληρότητα της αιτιολόγησης και ότι η τελική κρίση παραμένει στα αρμόδια ανθρώπινα όργανα.
Από την άλλη πλευρά, η κυβερνητική ανακοίνωση του Μαρτίου 2025 συνδέει ρητά τη χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης με την απόρριψη 39.394 περιπτώσεων. Η τεχνική σύνοψη του Υπουργείου περιγράφει επίσης την παραγωγή εισηγήσεων, εκτιμήσεων και συνόψεων προς τις επιτροπές.
Οι διατυπώσεις δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι ένα AI έλαβε τελική διοικητική απόφαση. Αφήνουν, όμως, ένα απολύτως θεμιτό ερώτημα: ήταν η ανθρώπινη κρίση πραγματικά ανεξάρτητη ή, σε ορισμένα στάδια, η αλγοριθμική προεπιλογή είχε καθοριστικό βάρος;
Για να απαντηθεί αυτό, δεν αρκεί μια διαβεβαίωση περί «ανθρώπινης εποπτείας». Χρειάζονται στοιχεία για τις περιπτώσεις όπου οι επιτροπές συμφώνησαν, διαφώνησαν ή διόρθωσαν την αρχική αλγοριθμική εκτίμηση.
Τι ζητά να ερευνηθεί η Homo Digitalis
Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία για τις παρεμβάσεις της 4ης Νοεμβρίου 2026, η πρώτη αφορά καταγγελία για λογαριασμό δημόσιας υπαλλήλου και εστιάζει, μεταξύ άλλων, στον τρόπο απάντησης του Υπουργείου σε αίτημά της για πρόσβαση στα προσωπικά της δεδομένα. Η δεύτερη ζητά από την ΑΠΔΠΧ να εξετάσει την υπόθεση συνολικά, πέρα από ένα συγκεκριμένο πρόσωπο.
Είχε προηγηθεί, τον Ιούλιο του 2026, παρέμβαση προς την Εθνική Αρχή Διαφάνειας από το Ινστιτούτο Έρευνας Ρυθμιστικών Πολιτικών, τη Homo Digitalis και τη δημόσια υπάλληλο σχετικά με τις τότε υποχρεώσεις νομιμότητας και διαφάνειας.
Η ύπαρξη καταγγελίας δεν αποτελεί απόδειξη παράβασης. Μέχρι την ημερομηνία σύνταξης του παρόντος δεν εντοπίστηκε δημοσιευμένη τελική απόφαση της ΑΠΔΠΧ για τις συγκεκριμένες παρεμβάσεις. Ο έλεγχος και η τελική κρίση ανήκουν στις αρμόδιες αρχές.
Τι προβλέπει ο GDPR: δεν αρκεί να αφαιρέσουμε τα ονόματα
Η προστασία δεδομένων δεν εξαντλείται στο αν ένα κείμενο περιλαμβάνει το ονοματεπώνυμο του υπαλλήλου. Ακόμη και μετά την αφαίρεση άμεσων αναγνωριστικών, ειδικά πραγματικά περιστατικά ή ασυνήθιστες περιγραφές μπορεί να επιτρέπουν έμμεση ταυτοποίηση. Το αν ένα σύνολο δεδομένων είναι πραγματικά ανώνυμο απαιτεί εξέταση του πλαισίου και του κινδύνου επαναταυτοποίησης.
Εδώ χρειάζεται μια βασική νομική διάκριση. Η Αλγοριθμική Εκτίμηση Αντικτύπου για το εργαλείο AI και η Εκτίμηση Αντικτύπου σχετικά με την Προστασία Δεδομένων (DPIA) του άρθρου 35 GDPR δεν είναι κατ' ανάγκην το ίδιο έγγραφο. Η δημοσίευση της πρώτης δεν αποδεικνύει αυτομάτως την εκπλήρωση κάθε υποχρέωσης της δεύτερης, όπου αυτή απαιτείται.
Το άρθρο 22 GDPR θέτει πρόσθετους κανόνες για αποφάσεις που βασίζονται αποκλειστικά σε αυτοματοποιημένη επεξεργασία και έχουν νομικά ή αντίστοιχα σημαντικά αποτελέσματα. Αν υπάρχει ουσιαστικός ανθρώπινος έλεγχος, η αξιολόγηση μπορεί να διαφέρει νομικά από μια αποκλειστικά αυτοματοποιημένη απόφαση. Η λέξη-κλειδί είναι «ουσιαστικός»: ο άνθρωπος πρέπει να έχει την πραγματική δυνατότητα να εξετάζει και να μεταβάλλει το αποτέλεσμα. Για το θεσμικό πλαίσιο, βλ. και τις επεξηγήσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Προστασίας Δεδομένων.
Στην εξεταζόμενη υπόθεση δεν υπάρχουν δημόσια επαρκή επιχειρησιακά δεδομένα για να κριθεί ανεξάρτητα αν αυτό το κριτήριο τηρήθηκε σε κάθε στάδιο.
Το νομικό πλαίσιο άλλαξε το 2026
Η χρήση AI στη δημόσια διοίκηση διέπεται από διαφορετικές, αλληλοσυμπληρούμενες πηγές δικαίου.
Η διαδικασία αξιολόγησης στηρίζεται στον ν. 4940/2022, ενώ με το άρθρο 44 του ν. 5149/2024 προβλέφθηκε η δυνατότητα υποστήριξης των αρμόδιων επιτροπών με τεχνολογικά εργαλεία και ηλεκτρονικές εφαρμογές. Η επάρκεια αυτής της πρόβλεψης για τη συγκεκριμένη εφαρμογή είναι ζήτημα νομικής αξιολόγησης.
Για τη χρήση AI στο Δημόσιο ίσχυαν επίσης ειδικές διατάξεις του ν. 4961/2022, στις οποίες αναφέρθηκαν οι αρχικές καταγγελίες. Στις 20 Ιουλίου 2026 τέθηκε σε ισχύ ο ν. 5321/2026· με το άρθρο 26 καταργήθηκε το προηγούμενο Κεφάλαιο Β΄ του Μέρους Α΄ του ν. 4961/2022. Η αλλαγή δεν σημαίνει ότι μια πιθανή παλαιότερη παράβαση εξαφανίζεται αυτομάτως· οι προγενέστερες ενέργειες κρίνονται με βάση το εφαρμοστέο τότε πλαίσιο.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο AI Act αναγνωρίζει την ιδιαίτερη ευαισθησία εφαρμογών AI στον χώρο της απασχόλησης και της διαχείρισης εργαζομένων. Με τις αλλαγές του 2026, οι βασικές ειδικές απαιτήσεις για συστήματα υψηλού κινδύνου του Παραρτήματος III εφαρμόζονται από 2 Δεκεμβρίου 2027, με ειδικούς μεταβατικούς κανόνες για ήδη λειτουργούντα συστήματα, ιδίως σε δημόσιες αρχές. Δεν μπορεί επομένως να υποστηρίζεται ότι όλο το πλέγμα αυτών των υποχρεώσεων ίσχυε ήδη το 2023. Για το ισχύον χρονοδιάγραμμα υπάρχει η επίσημη σελίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Ο GDPR, πάντως, ισχύει ανεξάρτητα από αυτές τις μεταβατικές προθεσμίες.
Ποια στοιχεία θα επέτρεπαν έναν πραγματικό ανεξάρτητο έλεγχο;
Για να αξιολογηθεί αντικειμενικά η διαδικασία, θα ήταν χρήσιμη η δημοσιοποίηση —στο μέτρο που το επιτρέπουν η προστασία δεδομένων και η ασφάλεια— συγκεκριμένων πληροφοριών:
- Ποσοστό συμφωνίας και απόκλισης των επιτροπών από τις εισηγήσεις του AI, μαζί με το στάδιο στο οποίο έγιναν τυχόν διορθώσεις.
- Μεθοδολογία και μετρήσεις σφάλματος, ιδίως πόσες επαρκώς αιτιολογημένες περιπτώσεις ταξινομήθηκαν εσφαλμένα ως ανεπαρκείς.
- Επαλήθευση της ανωνυμοποίησης, των χρόνων διατήρησης δεδομένων και των δικαιωμάτων πρόσβασης.
- Σαφής ενημέρωση των εργαζομένων για τη χρήση του εργαλείου και τον τρόπο άσκησης των δικαιωμάτων τους.
- Επαρκή ίχνη ελέγχου (audit logs), ώστε να είναι δυνατό να διαπιστωθεί ποιος εξέτασε τι και πότε, χωρίς να δημοσιοποιούνται ατομικοί φάκελοι.
Η τεχνική σύνοψη του Υπουργείου περιγράφει μέτρα ασφαλείας και ανθρώπινης εποπτείας. Όμως δεν ισοδυναμεί με δημόσια διάθεση όλων των παραπάνω αποτελεσμάτων ανεξάρτητου ελέγχου. Η απουσία τέτοιων στοιχείων από τις δημοσιευμένες πηγές δεν αποδεικνύει ότι δεν υφίστανται εσωτερικά.
Τι πρέπει να γνωρίζει σήμερα ο δημόσιος υπάλληλος
Υπάρχει και μια άμεση διαδικαστική διάσταση. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΣΔΑΔ στις 4 Νοεμβρίου 2026, οι αρμόδιες υπηρεσίες προσωπικού καλούνται να ολοκληρώσουν έως 15 Νοεμβρίου 2026 τη γνωστοποίηση των εκθέσεων αξιολόγησης των ετών 2023–2025 που πληρούν τις προϋποθέσεις ένστασης.
Η 15η Νοεμβρίου αφορά τις ενέργειες των υπηρεσιών, όχι ενιαία προθεσμία ένστασης για όλους τους υπαλλήλους. Η προθεσμία της ένστασης είναι δέκα ημέρες από την επομένη της ατομικής γνωστοποίησης, για όσους πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις.
Η ενημέρωση για το περιεχόμενο του ατομικού φακέλου, η τυχόν υπηρεσιακή ένσταση και η άσκηση δικαιωμάτων πρόσβασης στα δεδομένα είναι διαφορετικά ζητήματα. Η ύπαρξη AI σε μια διαδικασία δεν δημιουργεί αυτομάτως το ίδιο ένδικο ή διοικητικό δικαίωμα για κάθε εργαζόμενο. Σε συγκεκριμένη υπόθεση απαιτείται έλεγχος των προϋποθέσεων και των προθεσμιών.
Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι «AI ή άνθρωπος»
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να περιορίσει τη γραφειοκρατία, να εντοπίσει επαναλαμβανόμενα κείμενα και να βοηθήσει τις υπηρεσίες να επεξεργαστούν χιλιάδες φακέλους σε εύλογο χρόνο. Η δημόσια διοίκηση δεν χρειάζεται να αρνηθεί αυτή τη δυνατότητα.
Χρειάζεται, όμως, να μπορεί να αποδείξει ότι η τεχνολογία χρησιμοποιείται με κανόνες, μετρήσιμη ποιότητα, δυνατότητα αμφισβήτησης και πραγματική λογοδοσία. Η ανθρώπινη υπογραφή δεν πρέπει να είναι τυπική επικύρωση μιας αδιαφανούς πρότασης· πρέπει να αντιστοιχεί σε ουσιαστική εξέταση.
Όπως συμβαίνει και στη γενικότερη συζήτηση για το ποιος ελέγχει την ανάπτυξη και την ισχύ της τεχνητής νοημοσύνης, η τεχνολογική δυνατότητα δεν αντικαθιστά τη θεσμική ευθύνη.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν το Δημόσιο μπορεί να χρησιμοποιεί AI. Είναι αν μπορεί να εξηγήσει, να ελέγξει και —όπου χρειάζεται— να διορθώσει κάθε διαδικασία στην οποία το AI επηρεάζει την ανθρώπινη κρίση.
Συχνές ερωτήσεις
Το AI έκρινε ότι 39.394 δημόσιοι υπάλληλοι είναι ανεπαρκείς;
Όχι. Ο συγκεκριμένος αριθμός αφορά την ανακοίνωση για απόρριψη του ειδικού χαρακτηρισμού «υψηλής απόδοσης» σε στάδιο ελέγχου των αξιολογήσεων του 2023. Δεν ισοδυναμεί με συνολική κρίση ανεπάρκειας ή απόλυση.
Χρησιμοποιήθηκε πραγματικά το GPT-4o;
Ναι. Το Υπουργείο αναφέρει ρητά στη δημοσιευμένη τεχνική σύνοψη ότι το εργαλείο λειτουργεί μέσω Azure OpenAI GPT-4o, με σκοπό την ανάλυση και ταξινόμηση κειμένων.
Υπάρχει απόφαση που να αποδεικνύει παρανομία;
Δεν εντοπίστηκε δημοσιευμένη τελική απόφαση της ΑΠΔΠΧ για τις παρεμβάσεις της 4ης Νοεμβρίου 2026 έως την ημερομηνία σύνταξης αυτού του άρθρου. Οι καταγγελίες αποτελούν αιτήματα διερεύνησης, όχι αποδεδειγμένες παραβάσεις.
Πηγές και τεκμηρίωση
- Ελληνική Κυβέρνηση — Ανακοίνωση Υπουργικού Συμβουλίου, 26/03/2025 — αριθμοί αξιολογήσεων και αναφορά στη χρήση AI.
- Υπουργείο Εσωτερικών / ΣΔΑΔ — Επιτελική Σύνοψη Αλγοριθμικής Εκτίμησης Αντικτύπου — αρχιτεκτονική, GPT-4o, ανθρώπινη εποπτεία, ανωνυμοποίηση.
- Υπουργείο Εσωτερικών / ΣΔΑΔ — Αναλυτικές διευκρινίσεις για τη χρήση AI — επίσημη διοικητική θέση.
- ΤΑ ΝΕΑ, 06/11/2026 — Ρεπορτάζ Κώστα Ντελέζου — παρεμβάσεις Homo Digitalis προς ΑΠΔΠΧ.
- ΑΠΔΠΧ — Εκτίμηση Αντικτύπου Προστασίας Δεδομένων (GDPR, άρθρο 35).
- EDPB — Αυτοματοποιημένη λήψη αποφάσεων και κατάρτιση προφίλ.
- Ν. 5321/2026, άρθρο 26 — Καταργούμενες διατάξεις και Βουλή των Ελλήνων — στοιχεία νόμου.
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή — Χρονοδιάγραμμα εφαρμογής AI Act.
- Υπουργείο Εσωτερικών / ΣΔΑΔ — Ανακοίνωση 04/11/2026 για τη γνωστοποίηση και τις ενστάσεις.