Πορτρέτο του Ξενοφών Απάκη
Ξενοφών Απάκης
Web designer και developer από το 1997

ia

ia

· Με δύο λόγια

Τι σημαίνει IA στον σχεδιασμό ιστοσελίδων, πώς οργανώνονται οι σελίδες και η πλοήγηση και με ποια βήματα ελέγχουμε αν ο επισκέπτης βρίσκει αυτό που ζητά..

IA στην ιστοσελίδα: πώς βρίσκει ο επισκέπτης αυτό που χρειάζεται

Στον σχεδιασμό ιστοσελίδων, IA σημαίνει αρχιτεκτονική πληροφορίας (Information Architecture): τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουμε περιεχόμενο, κατηγορίες, ονομασίες και διαδρομές πλοήγησης ώστε ο άνθρωπος να βρίσκει εύκολα αυτό που αναζητά. Δεν είναι συνώνυμο της τεχνητής νοημοσύνης, αν και το ίδιο ακρωνύμιο χρησιμοποιείται αλλού με διαφορετική σημασία. Στο xenofon.gr τον χρησιμοποιούμε ειδικά για την αρχιτεκτονική πληροφορίας, μαζί με την οργάνωση οθονών και την τυπογραφία. Επομένως το ουσιώδες ερώτημα εδώ είναι πώς δομούμε έναν ιστότοπο γύρω από πραγματικές ανάγκες.

Η οργάνωση περιεχομένου δεν είναι απλώς ένα μενού

Ένα μενού είναι η ορατή κορυφή μιας μεγαλύτερης απόφασης. Πίσω του βρίσκονται οι κατηγορίες, οι σχέσεις ανάμεσα στις σελίδες, η γλώσσα των ετικετών και η σειρά με την οποία ένας άνθρωπος περιμένει να βρει πληροφορίες. Αν αυτά δεν έχουν λογική, ένα όμορφο σχέδιο δεν αρκεί. Η αρχιτεκτονική πρέπει να εξηγεί πού ανήκει κάθε θέμα, πώς συνδέεται με άλλο και πού θα καταλήξει ο επισκέπτης μετά την επιλογή του.

Φανταστείτε ιστότοπο με υπηρεσίες κατασκευής, τεχνικής υποστήριξης και βελτίωσης ταχύτητας. Αν όλα εμφανίζονται σε μια ενότητα «Λύσεις» χωρίς άλλες ενδείξεις, ο επισκέπτης δυσκολεύεται να αποφασίσει από πού να αρχίσει. Η καλύτερη δομή ίσως χωρίζει την αρχική δημιουργία από τη συντήρηση και δίνει ξεκάθαρη διαδρομή ανάλογα με το πρόβλημα. Οι εσωτερικές ταξινομήσεις της ομάδας δεν είναι κατ' ανάγκη και η νοητική ταξινόμηση των πελατών.

Ξεκινάμε από τις εργασίες του επισκέπτη

Πριν σχεδιάσουμε τη δομή, γράφουμε τι έρχεται να κάνει ο άνθρωπος: να βρει τιμή, να συγκρίνει υπηρεσίες, να καταλάβει διαδικασία, να λύσει πρόβλημα ή να επικοινωνήσει. Για κάθε εργασία σημειώνουμε ποιες πληροφορίες απαιτούνται και ποιο επόμενο βήμα είναι εύλογο. Έτσι αποφεύγουμε σελίδες που υπάρχουν επειδή κάποιος τις πρότεινε, αλλά δεν καλύπτουν σαφή ανάγκη. Οι λέξεις του κοινού είναι συχνά καλύτερος οδηγός από την εταιρική ορολογία.

Ένας πρακτικός τρόπος είναι να συγκεντρώσουμε πραγματικές ερωτήσεις υποστήριξης και πωλήσεων και να τις ταξινομήσουμε σε θέματα. Δεν χρειάζεται περίπλοκη έρευνα για να αναγνωρίσουμε ότι «πώς αλλάζω στοιχεία» και «πώς ζητώ υποστήριξη» μπορεί να είναι διαφορετικές διαδρομές. Αν οι χρήστες αποκαλούν μια υπηρεσία με διαφορετικό όνομα από την ομάδα, δοκιμάζουμε μια πιο κατανοητή ετικέτα ή παρέχουμε επεξήγηση. Η επιλογή απαιτεί παρατήρηση, όχι προσωπικές προτιμήσεις.

Ιεραρχία: τι είναι κύριο και τι συμπληρωματικό

Η ιεραρχία περιεχομένου απαντά ποια πληροφορία εμφανίζεται πρώτη και ποιες χρειάζονται αναλυτικότερη ανάγνωση. Στην κεντρική πλοήγηση τοποθετούμε βασικές διαδρομές, όχι κάθε μεμονωμένη σελίδα. Οι ειδικές πληροφορίες οργανώνονται σε υποενότητες με προβλέψιμα ονόματα. Η υπερβολικά ρηχή δομή με δεκάδες ισοδύναμες επιλογές δυσκολεύει την απόφαση, αλλά και η πολύ βαθιά δομή αυξάνει τα βήματα πριν από τον στόχο.

Δεν υπάρχει καθολικός ιδανικός αριθμός επιπέδων. Κριτήριο είναι αν ο χρήστης καταλαβαίνει σε κάθε βήμα πού βρίσκεται και τι θα βρει αν προχωρήσει. Προσθέτουμε συμφραζόμενα στους τίτλους και αποφεύγουμε όρους όπως «Διάφορα» ή «Περισσότερα» όταν κρύβουν ουσιαστικές κατηγορίες. Για μεγάλο κατάλογο μπορούμε να προσφέρουμε αναζήτηση και φίλτρα, αλλά αυτά συμπληρώνουν τη λογική ταξινόμηση· δεν τη διορθώνουν μαγικά.

Ονομασίες που οδηγούν στη σωστή επιλογή

Οι ετικέτες πλοήγησης λειτουργούν σαν μικρές υποσχέσεις. Το «Συντήρηση ιστοσελίδας» είναι σαφέστερο από το αόριστο «Φροντίδα», όταν ο επισκέπτης αναζητά τεχνική υποστήριξη. Οι τίτλοι πρέπει να περιγράφουν το περιεχόμενο που θα ανοίξει και όχι να δείχνουν δημιουργικότητα εις βάρος της κατανόησης. Εξετάζουμε τις λέξεις δίπλα στις γειτονικές επιλογές: δύο διαφορετικές ετικέτες που μοιάζουν να σημαίνουν το ίδιο δημιουργούν αμφιβολία.

Αν δεν είμαστε βέβαιοι, δίνουμε σε έναν άνθρωπο ένα απλό σενάριο, χωρίς να του δείξουμε τη σωστή διαδρομή. Ρωτούμε πού θα πατούσε για να βρει μια συγκεκριμένη πληροφορία και γιατί. Η απάντηση έχει μεγαλύτερη διαγνωστική αξία από το «σας αρέσει το μενού;». Μπορούμε να δοκιμάσουμε δύο ονομασίες, να καταγράψουμε το σημείο σύγχυσης και να επανεξετάσουμε τη δομή πριν από την τελική ανάπτυξη.

Χάρτης σελίδων, διαδρομές και συνδέσεις

Ο χάρτης περιεχομένου περιγράφει ποιες σελίδες υπάρχουν και πώς σχετίζονται. Δεν είναι απλώς μια τεχνική λίστα διευθύνσεων για μηχανές αναζήτησης. Είναι εργαλείο συνεννόησης μεταξύ συντάκτη, σχεδιαστή και προγραμματιστή. Καταγράφουμε την αρχική σελίδα, τις βασικές ενότητες, τις υποσελίδες και τις κρίσιμες διαδρομές που διασχίζουν περισσότερες από μία κατηγορίες. Αν μια σημαντική σελίδα δεν έχει προφανή είσοδο, ο χάρτης αποκαλύπτει πρόβλημα εύρεσης.

Οι συνδέσεις μέσα στο περιεχόμενο βοηθούν τον επισκέπτη να κινηθεί από μια εξήγηση σε μια σχετική ενέργεια. Δεν γεμίζουμε κάθε παράγραφο με άσχετους συνδέσμους. Συνδέουμε πραγματικά συναφή θέματα και εξηγούμε το όφελος της μετάβασης. Σε μεγάλους ιστότοπους χρειάζεται σαφής ιδιοκτησία κατηγοριών ώστε μια καινούργια σελίδα να μη δημιουργεί διπλό θέμα ή να μην εμφανίζεται ταυτόχρονα σε αντιφατικές διαδρομές.

Από την αρχιτεκτονική στις πρόχειρες οθόνες

Αφού συμφωνηθεί η δομή, δημιουργούμε απλά σχεδιαγράμματα οθονών για να δοκιμάσουμε τη θέση πληροφοριών και ενεργειών πριν από τη λεπτομερή αισθητική. Δεν απαιτούν φωτογραφίες ή τελικά χρώματα. Χρειάζονται τίτλοι, περιγραφές, βασικά στοιχεία πλοήγησης και ρεαλιστική ποσότητα περιεχομένου. Έτσι διαπιστώνουμε αν η σελίδα υπηρεσίας εξηγεί πρώτα τι αφορά, σε ποιον απευθύνεται και πώς ζητά κάποιος επόμενο βήμα.

Ελέγχουμε την ίδια διαδρομή σε μικρή οθόνη: ένα μενού που δουλεύει άψογα σε υπολογιστή μπορεί να κρύβει σημαντικές ενότητες στο κινητό. Οι επισημάνσεις πρέπει να παραμένουν σαφείς χωρίς κίνηση του δείκτη και τα στοιχεία να έχουν συνεπή ονόματα. Αν ο σχεδιασμός αναγκάζει να αναζητούμε επίμονα το βασικό περιεχόμενο, επανεξετάζουμε τη διάταξη. Η αισθητική καλείται να φωτίζει τη δομή, όχι να την καλύπτει.

Πώς ελέγχουμε την ευρεσιμότητα

Ο πιο άμεσος έλεγχος είναι μια δοκιμή συγκεκριμένης εργασίας: «Βρείτε πώς ζητάτε τεχνική υποστήριξη» ή «Εντοπίστε τις προϋποθέσεις μιας υπηρεσίας». Παρατηρούμε πού ξεκινά ο άνθρωπος, ποιον τίτλο παρερμηνεύει και αν επιστρέφει συνεχώς στην αρχική σελίδα. Δεν του υποδεικνύουμε το σωστό μονοπάτι κατά τη διάρκεια της δοκιμής. Η διαδρομή είναι τόσο σημαντική όσο και το τελικό αν βρήκε την πληροφορία.

Μετά την αλλαγή συγκρίνουμε όχι απλώς τον αριθμό πατημάτων αλλά την κατανόηση και την προσπάθεια. Κάποιος μπορεί να φτάσει σε μια σελίδα με λίγες κινήσεις και πάλι να μη βρει την απάντηση. Ζητούμε να μας πει τι περίμενε να δει και τι τελικά κατάλαβε. Μια τέτοια δοκιμή δείχνει αν η αδυναμία είναι στο όνομα, στην ιεραρχία ή στο ίδιο το περιεχόμενο. Μόνο τότε αποφασίζουμε την κατάλληλη διόρθωση.

Όταν αλλάζει το περιεχόμενο, αλλάζει και η δομή

Η αρχιτεκτονική δεν ολοκληρώνεται οριστικά την ημέρα δημοσίευσης. Νέες υπηρεσίες, συνήθεις απορίες και αλλαγές στο κοινό μπορεί να απαιτούν αναδιοργάνωση. Θέτουμε απλούς κανόνες για νέες σελίδες: ποιο θέμα καλύπτουν, ποιος τις συντηρεί και πώς συνδέονται με υπάρχουσες πληροφορίες. Έτσι αποτρέπεται η δημιουργία πολλών σχεδόν ίδιων σελίδων που ανταγωνίζονται για τον ίδιο ρόλο.

Ελέγχουμε τακτικά αν υπάρχουν παρωχημένοι σύνδεσμοι, εγκαταλειμμένες ενότητες και σελίδες που δεν εμφανίζονται σε καμία λογική διαδρομή. Αν μετακινηθεί σημαντικό περιεχόμενο, σχεδιάζουμε προσεκτικά τις μεταβάσεις για να μη χαθούν οι επισκέπτες. Η συντήρηση της δομής είναι μέρος της φροντίδας εμπειρίας χρήστη και του ποιοτικού περιεχομένου. Δεν μετρά μόνο αν η ιστοσελίδα λειτουργεί τεχνικά, αλλά αν εξακολουθεί να είναι κατανοητή.

Σύντομες ερωτήσεις για σωστή δομή

Είναι η IA ίδια με τον οπτικό σχεδιασμό;

Όχι. Η αρχιτεκτονική ορίζει περιεχόμενο, κατηγορίες και διαδρομές· ο οπτικός σχεδιασμός βοηθά τον άνθρωπο να τις αντιληφθεί. Τα δύο συνεργάζονται αλλά δεν ταυτίζονται.

Αρκεί μια γραμμή αναζήτησης;

Όχι. Η αναζήτηση βοηθά κάποιον που ξέρει τι αναζητά, αλλά η καλή ταξινόμηση υποστηρίζει και αυτόν που χρειάζεται να εξερευνήσει επιλογές.

Πώς ξέρουμε αν οι τίτλοι είναι κατανοητοί;

Με δοκιμές πραγματικών εργασιών και παρατήρηση των επιλογών. Αποφεύγουμε να βασιζόμαστε μόνο στις προτιμήσεις της εσωτερικής ομάδας.

Πρέπει όλες οι πληροφορίες να φαίνονται στην αρχική σελίδα;

Όχι. Η αρχική σελίδα οφείλει να δίνει σαφείς διαδρομές προς τις σημαντικές εργασίες, όχι να χωρά ολόκληρο τον ιστότοπο σε μία οθόνη.

Ποιο είναι το πρώτο παραδοτέο;

Ένας απλός χάρτης κατηγοριών με βασικές ανάγκες επισκεπτών, προτεινόμενους τίτλους και διαδρομές. Από εκεί προκύπτει ο έλεγχος και οι πρόχειρες οθόνες.