Πού ξεκίνησε το δικτυακό μάρκετινγκ; Η ιστορία και η διαφορά από το διαδικτυακό
Ο όρος «δικτυακό μάρκετινγκ» χρησιμοποιείται συχνά για το μάρκετινγκ δικτύου πωλητών, γνωστό και ως πολυεπίπεδο μάρκετινγκ. Δεν είναι συνώνυμο του διαδικτυακού μάρκετινγκ. Οι οργανωμένες μορφές άμεσης πώλησης αναπτύχθηκαν πριν από τον σύγχρονο ιστό, ενώ γνωστό ιστορικό παράδειγμα είναι η Amway, που ιδρύθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1959. Αν ενδιαφέρεστε για διαδικτυακή διαφήμιση, πρόκειται για διαφορετική ιστορία. Η διάκριση αλλάζει τόσο την απάντηση όσο και τα κριτήρια αξιολόγησης.
Τι ακριβώς ονομάζουμε μάρκετινγκ δικτύου;
Στο πολυεπίπεδο μάρκετινγκ, ή MLM (Πολυεπίπεδο Μάρκετινγκ, Multi-Level Marketing), μια εταιρεία διαθέτει προϊόντα ή υπηρεσίες μέσω συμμετεχόντων που μπορούν να προτείνουν το προϊόν και να δημιουργούν δίκτυο άλλων συμμετεχόντων. Οι επιμέρους δομές και τρόποι αμοιβής διαφέρουν. Το γεγονός ότι υπάρχει «δίκτυο» δεν σημαίνει ότι η εμπορική δραστηριότητα γίνεται μέσω ιστοσελίδας. Μπορεί να περιλαμβάνει προσωπικές επαφές, παρουσιάσεις, συστάσεις και άμεσες πωλήσεις.
Στην καθημερινή συζήτηση ο όρος χρησιμοποιείται άλλοτε για νόμιμες δομές άμεσης πώλησης και άλλοτε για σχήματα που εγείρουν ανησυχίες. Δεν είναι σωστό να χαρακτηρίζεται αυτομάτως κάθε τέτοια εταιρεία απάτη ούτε να θεωρείται αξιόπιστη μόνο επειδή διαθέτει προϊόντα. Η ουσία βρίσκεται στον πραγματικό τρόπο απόκτησης εσόδων, στα κίνητρα στρατολόγησης και στην τεκμηρίωση όσων υπόσχεται.
Η ιστορική αφετηρία: όχι μία μοναδική στιγμή
Η άμεση πώληση έχει παλαιότερες εμπορικές ρίζες, επομένως δεν υπάρχει ένα αδιαμφισβήτητο σημείο όπου «εφευρέθηκε» συνολικά το μοντέλο. Στη σύγχρονη ιστορία του κλάδου, η Amway αποτελεί αναγνωρίσιμο παράδειγμα: σύμφωνα με την εταιρική της ιστορία, οι Rich DeVos και Jay Van Andel ίδρυσαν την επιχείρηση το 1959 στο Μίσιγκαν των Ηνωμένων Πολιτειών. Το συγκεκριμένο γεγονός τεκμηριώνει ένα σημαντικό σταθμό, όχι αποκλειστική πατρότητα της ιδέας.
Είναι χρησιμότερο να παρακολουθήσουμε τη μετάβαση από την προσωπική σύσταση προς οργανωμένες εμπορικές ομάδες, με προϊόντα, συστήματα διανομής και σχέδια αμοιβής. Η ανάπτυξη εταιρειών αυτού του τύπου συνδέεται με μορφές λιανικής πώλησης εκτός παραδοσιακών καταστημάτων. Η διαδικτυακή παρουσία προστέθηκε αργότερα ως εργαλείο επικοινωνίας· δεν αποτέλεσε την προϋπόθεση γέννησης του μοντέλου.
Γιατί μπερδεύουμε το δικτυακό με το διαδικτυακό μάρκετινγκ;
Στα ελληνικά οι δύο φράσεις ακούγονται παρόμοιες αλλά αναφέρονται σε διαφορετικό αντικείμενο. «Δικτυακό» μπορεί να σημαίνει πωλήσεις μέσα από δίκτυο προσώπων, ενώ «διαδικτυακό» σημαίνει προώθηση με ψηφιακά κανάλια όπως μηχανές αναζήτησης, ιστοσελίδες και μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Μια επιχείρηση πολυεπίπεδων πωλήσεων μπορεί να χρησιμοποιεί διαφημίσεις στο Διαδίκτυο, χωρίς οι δύο έννοιες να ταυτίζονται.
Αν η πραγματική σας ερώτηση αφορά τη γέννηση της εμπορικής προβολής στο διαδίκτυο, σημείο ιστορικής αναφοράς είναι η ανάπτυξη του Παγκόσμιου Ιστού στο CERN από τον Tim Berners-Lee το 1989 και η κυκλοφορία του πρώτου εμπορικού διαφημιστικού πλαισίου στο HotWired το 1994. Αυτά δεν αποτελούν ιστορικές αφετηρίες του πολυεπίπεδου μάρκετινγκ. Για την ορολογία, δείτε τι σημαίνει δικτυακό μάρκετινγκ.
Πότε μια δομή πωλήσεων προκαλεί εύλογες ανησυχίες;
Η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου των ΗΠΑ, FTC (Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου, Federal Trade Commission), εξετάζει τη διάκριση μεταξύ πολυεπίπεδων επιχειρηματικών μοντέλων και παράνομων πυραμιδικών σχημάτων. Σύμφωνα με την επίσημη καθοδήγησή της, δεν αρκεί μια απλοϊκή σύγκριση ποσοστών. Χρειάζεται εξέταση του συστήματος αμοιβών, των πραγματικών πωλήσεων προς τελικούς καταναλωτές και του τι επιβραβεύεται στην πράξη.
Ένας υποψήφιος συνεργάτης πρέπει να ρωτήσει αν μπορεί να πραγματοποιεί βιώσιμες πωλήσεις σε κανονικούς πελάτες χωρίς να εγγράφει νέα μέλη. Ζητήστε εξηγήσεις για υποχρεωτικές αγορές, αποθέματα, εκπαιδευτικές χρεώσεις και όρους αποχώρησης. Οι εντυπωσιακές ιστορίες κερδών δεν δείχνουν από μόνες τους το τυπικό αποτέλεσμα. Η καθαρή εικόνα απαιτεί να συνυπολογίζονται δαπάνες, χρόνος και πιθανότητα μηδενικών πωλήσεων.
Χρονολογικός οδηγός για να μη συγχέονται οι δύο διαδρομές
- Παλαιότερες εμπορικές πρακτικές: προσωπικές συστάσεις και άμεση διάθεση προϊόντων προηγούνται των διαδικτυακών καναλιών.
- 1959: ίδρυση της Amway στις ΗΠΑ, ως σημαντικό τεκμηριωμένο παράδειγμα οργανωμένης άμεσης πώλησης.
- 1989: η πρόταση του Παγκόσμιου Ιστού στο CERN δημιουργεί μια τεχνολογική βάση για μελλοντική διαδικτυακή προβολή.
- 1994: το HotWired συνδέεται με την έναρξη εμπορικών διαφημιστικών πλαισίων στον ιστό.
- Σήμερα: η παρουσία μιας εταιρείας στο Διαδίκτυο δεν μεταβάλλει αυτομάτως τη δομή των αμοιβών και των πωλήσεών της.
Η χρονογραμμή βοηθά να αποφεύγουμε δύο λάθη: να παρουσιάζουμε την Amway ως τη μοναδική πηγή όλων των άμεσων πωλήσεων και να αποδίδουμε την εμφάνιση του δικτυακού μοντέλου σε τεχνολογίες που δημιουργήθηκαν πολύ αργότερα.
Τι χρειάζεται να εξετάσει κάποιος πριν συμμετάσχει;
Αρχίστε από το προϊόν: ποιος θα το αγόραζε στην κανονική του τιμή χωρίς προοπτική συμμετοχής; Συνεχίστε με το σχέδιο αμοιβών: τι αποδίδεται στις πραγματικές πωλήσεις και τι απαιτείται για διατήρηση ιδιότητας ή δικαιωμάτων; Έπειτα διαβάστε γραπτά τους όρους επιστροφής, τις εμπορικές χρεώσεις και τυχόν περιορισμούς. Τέλος, ζητήστε εικόνα καθαρού και όχι απλώς μικτού εισοδήματος, χωρίς να αποδέχεστε υποσχέσεις ανεξάρτητες από τεκμηρίωση.
Ακόμη και όταν η δομή είναι νόμιμη, αυτό δεν σημαίνει ότι ταιριάζει σε κάθε πρόσωπο. Η ικανότητα προσωπικής πώλησης, η διαθεσιμότητα χρόνου και το ρίσκο αρχικών εξόδων είναι πραγματικές παράμετροι. Η απόφαση γίνεται ασφαλέστερη όταν εξετάζετε τη ζήτηση του προϊόντος πριν εξετάσετε τις προοπτικές ανάπτυξης ενός δικτύου.
Τι σημαίνει «απάτη» σε αυτή τη συζήτηση;
Ο χαρακτηρισμός απαιτεί προσοχή και συγκεκριμένα στοιχεία. Ένα πυραμιδικό σχήμα δεν ταυτίζεται απλώς με κάθε σύστημα συστάσεων, όπως και ένα προϊόν στα ράφια δεν νομιμοποιεί οποιοδήποτε σχέδιο αμοιβών. Η ουσιαστική αξιολόγηση αφορά το πού κατευθύνονται οι οικονομικές ανταμοιβές και ποια συμπεριφορά ενθαρρύνεται. Γι’ αυτό η συζήτηση περί κινδύνων πρέπει να στηρίζεται σε επίσημες αρχές και στους συγκεκριμένους όρους της κάθε εταιρείας.
Για πληρέστερη κατανόηση των ενδείξεων κινδύνου, υπάρχει και σχετικό άρθρο για το εάν το δικτυακό μάρκετινγκ είναι απάτη. Μην αναθέτετε την κρίση σας σε γενικές κριτικές ή ενθουσιώδεις παρουσιάσεις· απαιτήστε αναλυτική περιγραφή του οικονομικού μηχανισμού.
Συχνές απορίες για την προέλευση του όρου
Ξεκίνησε το δικτυακό μάρκετινγκ με το Διαδίκτυο;
Όχι. Το μοντέλο προσωπικής πώλησης μέσω δικτύου προϋπήρχε της ευρείας χρήσης του Παγκόσμιου Ιστού.
Εφευρέθηκε ολόκληρος ο κλάδος από μία εταιρεία;
Δεν τεκμηριώνεται τόσο απόλυτη διατύπωση. Η Amway είναι συγκεκριμένος ιστορικός σταθμός, αλλά η άμεση πώληση έχει παλαιότερη ιστορία.
Μπορεί μια εταιρεία να είναι ταυτόχρονα δικτυακή και διαδικτυακή;
Ναι. Το επιχειρηματικό μοντέλο αφορά τη διανομή και τις αμοιβές, ενώ το διαδικτυακό μάρκετινγκ αφορά τα μέσα προβολής.
Πώς συγκρίνω δύο διαφορετικές προτάσεις;
Κοιτάξτε καθαρό κόστος, πραγματικές πωλήσεις, όρους εξόδου και ποιότητα ενημέρωσης. Μην συγκρίνετε μόνο θεωρητικά έσοδα.
Πού θα βρω βασικές πληροφορίες;
Ανατρέξτε στις επίσημες οδηγίες προστασίας καταναλωτή, στους πραγματικούς όρους της εταιρείας και στο γενικό θέμα του δικτυακού μάρκετινγκ.
Η ιστορία έχει σημασία γιατί αποσαφηνίζει το αντικείμενο. Αφού ξεχωρίσετε το μάρκετινγκ δικτύου πωλητών από την διαδικτυακή προώθηση, μπορείτε να εξετάσετε τις σωστές πηγές και να πάρετε απόφαση χωρίς σύγχυση όρων.
Πώς χρησιμοποιούμε σωστά τις ιστορικές πηγές
Η εταιρική ιστοσελίδα είναι καλή πηγή για το πότε ιδρύθηκε η ίδια η εταιρεία. Δεν αποτελεί ανεξάρτητη απόδειξη ότι αυτή δημιούργησε πρώτη ολόκληρο τον κλάδο. Μια αρχή προστασίας καταναλωτή μπορεί να εξηγήσει κριτήρια ελέγχου, αλλά δεν είναι απαραίτητα ιστορική εγκυκλοπαίδεια. Όταν διαβάζετε ισχυρισμούς για την «πρώτη» εταιρεία, αναζητήστε τι ακριβώς ορίζεται ως πρώτο: η μέθοδος προσωπικής πώλησης, η οργανωμένη πολυεπίπεδη αμοιβή ή ένας συγκεκριμένος εμπορικός τίτλος.
Εάν θέλετε να μελετήσετε την αγορά στην Ελλάδα, ελέγξτε χωριστά το νομικό πλαίσιο, τους σημερινούς όρους συγκεκριμένων προτάσεων και την ιστορία της διεθνούς άμεσης πώλησης. Μην μεταφέρετε αυτομάτως την ερμηνεία μιας αμερικανικής αρχής στο ελληνικό δίκαιο. Η σύγκριση των διαφορετικών πηγών βοηθά να αναγνωρίσετε τι γνωρίζουμε με βεβαιότητα και ποια συμπεράσματα παραμένουν περιορισμένα.