Πορτρέτο του Ξενοφών Απάκη
Ξενοφών Απάκης
Web designer και developer από το 1997

από όπου ξεκίνησε το διαδικτυακό μάρκετινγκ

από όπου ξεκίνησε το διαδικτυακό μάρκετινγκ

· Με δύο λόγια

Η ιστορική αφετηρία του διαδικτυακού μάρκετινγκ: Ιστός, πρώτες διαφημίσεις, αναζήτηση και πρακτικό δέντρο επιλογής καναλιού..

Από πού ξεκίνησε το διαδικτυακό μάρκετινγκ; Τα ορόσημα και οι επιλογές

Το διαδικτυακό μάρκετινγκ δεν εμφανίστηκε σε μία ημέρα ως ολοκληρωμένο επάγγελμα. Ξεκίνησε σταδιακά, όταν οι συνδεδεμένοι υπολογιστές έγιναν χώρος δημοσίευσης, επικοινωνίας και εμπορικής προβολής. Για να κατανοήσουμε την αφετηρία του, χρειάζεται να ξεχωρίσουμε την εφεύρεση του Παγκόσμιου Ιστού από τις πρώτες διαφημίσεις και από την επόμενη εξέλιξη της αναζήτησης. Κάθε στάδιο έλυνε διαφορετικό πρόβλημα· γι' αυτό και οι σημερινές επιλογές προώθησης δεν είναι ισοδύναμες.

Πρώτο ορόσημο: ένας Ιστός για τη διάδοση πληροφοριών

Το 1989 ο Τιμ Μπέρνερς-Λι ανέπτυξε την ιδέα του Παγκόσμιου Ιστού στο CERN (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Πυρηνικών Ερευνών, European Organization for Nuclear Research). Ο αρχικός σκοπός δεν ήταν η διαφήμιση, αλλά η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ ερευνητών. Το γεγονός έχει σημασία επειδή προσέφερε τη βάση πάνω στην οποία θα μπορούσαν αργότερα να λειτουργήσουν ενημερωτικοί, εμπορικοί και διαφημιστικοί ιστότοποι. Η ύπαρξη του Ιστού προηγείται της σύγχρονης επαγγελματικής πρακτικής προώθησης.

Το CERN αναφέρει επίσης ότι το λογισμικό του Ιστού διατέθηκε στο δημόσιο πεδίο στις 30 Απριλίου 1993. Η διάδοση μιας κοινής υποδομής κατέστησε πιο εφικτή τη δημιουργία ιστοσελίδων από διαφορετικούς οργανισμούς. Από την πλευρά της επιχείρησης, αυτό άνοιξε τη δυνατότητα να παρουσιάζει πληροφορίες απευθείας σε ενδιαφερόμενους, χωρίς να χρειάζεται παραδοσιακό έντυπο μέσο. Δεν υπήρχαν όμως αυτομάτως οι σημερινοί μηχανισμοί στόχευσης και απόδοσης.

Δεύτερο ορόσημο: η εμπορική προβολή αποκτά σύνδεσμο

Στις 27 Οκτωβρίου 1994, ο ιστότοπος HotWired παρουσίασε πρώιμες διαφημιστικές καταχωρίσεις σε μορφή γραφικών πλαισίων. Το WIRED έχει καταγράψει τη συγκεκριμένη φάση ως κομβικό σημείο στην ιστορία των διαδικτυακών διαφημίσεων. Το σημαντικό δεν είναι απλώς ότι μια επιχείρηση εμφανιζόταν στην οθόνη. Ο επισκέπτης μπορούσε να μεταφερθεί από το διαφημιστικό μήνυμα σε άλλη διαδικτυακή εμπειρία, πράγμα που έκανε τη σύνδεση μηνύματος και ενέργειας πιο άμεση.

Αυτή η μορφή προβολής έμοιαζε με έντυπη καταχώριση ως προς τη δημιουργική της λογική, αλλά είχε ένα κρίσιμο νέο στοιχείο: τη δυνατότητα αλληλεπίδρασης. Παρ' όλα αυτά, δεν πρέπει να συγχέεται με όλα τα μεταγενέστερα εργαλεία. Η ιστορία της διαφήμισης σε ιστοσελίδες είναι ένα μόνο μέρος της ιστορίας του διαδικτυακού μάρκετινγκ. Παράλληλα αναπτύχθηκαν τρόποι δημοσίευσης χρήσιμων πληροφοριών, επικοινωνίας και αναζήτησης προμηθευτών.

Τρίτο ορόσημο: από την απλή παρουσία στην πρόθεση αναζήτησης

Όσο πλήθαιναν οι ιστοσελίδες, έγινε πρακτική ανάγκη να μπορεί ο ενδιαφερόμενος να εντοπίζει αυτό που ζητούσε. Η αναζήτηση ανέδειξε διαφορετική λογική από την προβολή ενός γενικού διαφημιστικού πλαισίου: ο χρήστης εκφράζει πρώτα μια ανάγκη και η επιχείρηση προσπαθεί να απαντήσει με σχετική σελίδα. Εδώ βρίσκονται οι ρίζες της οργανωμένης βελτίωσης περιεχομένου για μηχανές αναζήτησης.

Η πρακτική αυτή είναι γνωστή ως SEO (Βελτιστοποίηση για Μηχανές Αναζήτησης, Search Engine Optimization). Δεν ισοδυναμεί με αγορά θέσης, ούτε απαντά στην ίδια ερώτηση με μια διαφήμιση προβολής. Η ουσία της είναι η δυνατότητα ενός χρήσιμου κειμένου να ανακαλύπτεται και να γίνεται κατανοητό. Όποιος μελετά τις απαρχές του κλάδου χρειάζεται να διαχωρίζει την εμπορική έκθεση από την οργανική ανταπόκριση σε μια ήδη εκφρασμένη ανάγκη.

Τέσσερις ιστορικές λογικές που εξακολουθούν να διαφέρουν

Η διαδικτυακή παρουσία μπορεί να υπηρετεί ενημέρωση, προσέλκυση, σχέση εμπιστοσύνης ή άμεση ενέργεια. Η πρώτη λογική είναι η έκδοση: γράφουμε ώστε κάποιος να βρει μια ακριβή εξήγηση. Η δεύτερη είναι η προβολή: ένα μήνυμα φτάνει σε ανθρώπους που ίσως δεν αναζητούν ακόμη το προϊόν. Η τρίτη είναι η απάντηση σε αναζήτηση: οργανώνουμε την πληροφορία γύρω από το ερώτημα του αγοραστή. Η τέταρτη είναι η συνέχεια μιας σχέσης: ο ενδιαφερόμενος επιστρέφει, ρωτά και αποφασίζει αργότερα.

Αυτές οι λογικές εμφανίστηκαν σε διαφορετικές συνθήκες και δεν έγιναν άχρηστες επειδή προέκυψαν νεότερα μέσα. Μια επιχείρηση που πουλά γνωστό ανταλλακτικό χρειάζεται διαφορετικό συνδυασμό από έναν φορέα που εξηγεί μια άγνωστη εκπαιδευτική υπηρεσία. Η ιστορία προσφέρει κριτήρια επιλογής: αν ένα μέσο σχεδιάστηκε για προβολή, δεν πρέπει να αξιολογείται μόνο όπως μια υπηρεσία εξυπηρέτησης άμεσης ζήτησης.

Δέντρο επιλογής με βάση την αρχική ανάγκη

  • Θέλετε να σας βρίσκουν άνθρωποι που κάνουν συγκεκριμένη ερώτηση; Επενδύστε στην ποιότητα, στη σαφήνεια και στη δομή των σελίδων.
  • Χρειάζεται πρώτα να γίνει γνωστή μια νέα κατηγορία; Εξετάστε προβολή και ενημερωτικό περιεχόμενο που εξηγούν το πρόβλημα.
  • Έχετε ήδη επισκέπτες αλλά όχι επαφές; Ερευνήστε την προσφορά και το βήμα επικοινωνίας πριν αυξήσετε τον αριθμό των επισκέψεων.
  • Διαθέτετε πιστό κοινό που επανέρχεται; Δώστε προτεραιότητα στη συνέχεια της σχέσης, στην αξιοπιστία και στην ουσιαστική ενημέρωση.

Το κριτήριο δεν είναι ποια μέθοδος είναι ιστορικά παλαιότερη. Είναι ποια συμπεριφορά θέλουμε να εξυπηρετήσουμε σήμερα. Η εισαγωγή στις διαφορετικές αφετηρίες του διαδικτυακού μάρκετινγκ συμπληρώνει την ιστορική εικόνα, ενώ η ανάλυση της προέλευσής του μπορεί να βοηθήσει στη διάκριση όρων που συχνά χρησιμοποιούνται σαν να σημαίνουν το ίδιο.

Τι δεν αποδεικνύει μια ιστορική ημερομηνία

Η ημερομηνία μιας πρώιμης διαδικτυακής διαφήμισης δεν αποδεικνύει ότι από τότε υπήρχαν όλες οι σημερινές ειδικότητες. Ούτε η εμφάνιση μιας μηχανής αναζήτησης σημαίνει ότι κάθε επιχείρηση μπορούσε αυτομάτως να μετρήσει την ποιότητα των πελατών της. Τα τεχνολογικά εργαλεία, οι συνήθειες του κοινού και οι εμπορικοί στόχοι αναπτύσσονταν παράλληλα. Γι' αυτό είναι πιο ακριβές να μιλάμε για διαδοχικά ορόσημα παρά για μοναδικό «εφευρέτη του μάρκετινγκ στο διαδίκτυο».

Ένα δεύτερο σφάλμα είναι να θεωρούμε ότι το παλαιότερο μοντέλο είναι λιγότερο αξιόλογο. Μια καθαρή ενημερωτική σελίδα μπορεί να είναι καταλληλότερη από μια επιθετική διαφήμιση σε κοινό που χρειάζεται χρόνο. Αντίστροφα, για μια υπηρεσία με άμεση ζήτηση η γρήγορη εμφάνιση ενός σαφούς μηνύματος μπορεί να έχει περισσότερο νόημα από μήνες γενικής αρθρογραφίας. Η εξέλιξη αυξάνει τις δυνατότητες· δεν καταργεί την ανάγκη επιλογής.

Τι κρατάμε από την ιστορία για τη σημερινή πράξη

Η πρώτη πρακτική συνέπεια είναι ότι καμία επιτυχημένη παρουσία δεν λειτουργεί ανεξάρτητα από τη χρησιμότητα της πληροφορίας. Η δεύτερη είναι ότι το μέσο επηρεάζει το είδος της επικοινωνίας: αλλιώς γράφουμε για κάποιον που αναζητά συγκεκριμένο προϊόν και αλλιώς για κάποιον που πρώτη φορά ακούει έναν όρο. Η τρίτη είναι ότι η μέτρηση οφείλει να συνδέεται με χρήσιμη ενέργεια και όχι μόνο με την έκθεση στο μήνυμα.

Αν ξεκινάτε τώρα, μην προσπαθήσετε να αντιγράψετε μια ιστορική τεχνική αυτούσια. Καταγράψτε σε ποιο στάδιο γνώσης βρίσκεται το κοινό, ποια απάντηση του λείπει και ποια επόμενη ενέργεια θα ήταν φυσική. Έτσι η ιστορία από κατάλογος χρονολογιών γίνεται εργαλείο επιλογής. Το διαδικτυακό μάρκετινγκ γεννήθηκε από τη συνάντηση της επικοινωνίας με μια νέα τεχνολογική υποδομή, αλλά η αξία του κρίνεται ακόμη από τις ανάγκες των ανθρώπων.

Ερωτήματα που βάζουν τα ορόσημα στη σωστή θέση

Υπήρχε διαδικτυακό μάρκετινγκ όταν δημιουργήθηκε ο Ιστός;

Υπήρχε η τεχνική υποδομή που αργότερα επέτρεψε πολλές εμπορικές δραστηριότητες, όχι απαραίτητα η σημερινή ενιαία αντίληψη του επαγγέλματος. Η εφεύρεση ενός μέσου και η ωρίμανση των χρήσεών του αποτελούν διαφορετικές ιστορικές διαδικασίες.

Γιατί αναφέρονται τόσο συχνά οι διαφημίσεις HotWired;

Επειδή αποτελούν εύκολα αναγνωρίσιμο ορόσημο της εμπορικής προβολής μέσα στις ιστοσελίδες. Δεν αντιπροσωπεύουν, ωστόσο, όλες τις μορφές ηλεκτρονικής επικοινωνίας ούτε αποδεικνύουν ότι τότε άρχισε κάθε μορφή προώθησης μέσω δικτύων.

Ποια διαφορά έχει η πρώιμη προβολή από τη σημερινή αναζήτηση;

Η πρώτη ξεκινά κυρίως από την επιχείρηση που εκθέτει ένα μήνυμα. Στη δεύτερη ο ενδιαφερόμενος εκφράζει συχνά συγκεκριμένη ανάγκη. Αυτό αλλάζει τον τρόπο διατύπωσης του περιεχομένου και το τι θεωρείται χρήσιμο αποτέλεσμα.

Η νεότερη τεχνολογία ακυρώνει παλαιότερες πρακτικές;

Όχι. Η ανάγκη ενημέρωσης, η προβολή και η προσωπική εξυπηρέτηση παραμένουν διαφορετικές λειτουργίες. Νέα εργαλεία μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο εκτέλεσης, αλλά δεν καταργούν το βασικό ερώτημα τι χρειάζεται να μάθει ή να κάνει ο άνθρωπος.

Πώς αξιοποιώ την ιστορία χωρίς να αντιγράφω παλιές διαφημίσεις;

Χρησιμοποιήστε τα ιστορικά στάδια ως υπενθύμιση των διαφορετικών σκοπών: να υπάρχει χρήσιμη πληροφορία, να ανακαλύπτεται, να προσελκύει ενδιαφέρον και να οδηγεί σε αξιόπιστη συνέχεια. Έπειτα σχεδιάστε τη σημερινή διαδρομή με βάση το δικό σας κοινό.